Nie masz ksiąg podatkowych – organ podatkowy oszacuje podstawę opodatkowania

Anna Patoleta        19 lutego 2016        Komentarze (0)

Dzisiejszy wpis poświęcę instytucji, która może wzbudzać niezbyt miłe skojarzenia u większości podatników. Będzie o oszacowaniu podstawy opodatkowania przez organy podatkowe.

Kiedy możemy spodziewać się tej wątpliwej przyjemności? Wtedy, gdy organy podatkowe nie będą mogły określić podstawy opodatkowania w oparciu o prowadzoną przez podatnika dokumentację lub inne niezbędne dane.

Szacunek to tylko przybliżone określenie wartości, dlatego w przypadku oszacowania podstawy opodatkowania, nie ma wymogu precyzyjnego odtworzenia podstawy opodatkowania. Oszacowanie wiąże się z ryzykiem, że oszacowany przychód będzie wyższy od rzeczywistego. Ryzyko to obciąża podatników. Oznacza to, że oszacowanie jest z założenia mniej korzystne dla podatników, którzy w tym przypadku znajdują się w gorszym położeniu niż przy opodatkowaniu na zasadach ogólnych.

Oszacowanie jest zastępczą metodą wymiaru zobowiązań podatkowych. Organ podatkowy określi podstawę opodatkowania w drodze oszacowania wtedy, gdy z przyczyn zależnych bądź niezależnych od podatnika, nie jest możliwe prawidłowe określenie podstawy opodatkowania w ramach zwykłych instrumentów postępowania podatkowego.

Organ podatkowy zastosuję tę zastępcza metodę, tylko w razie zaistnienia jednej z trzech przesłanek.

Pierwszą z okoliczności uzasadniających oszacowanie podstawy opodatkowania, jest brak ksiąg podatkowych lub innych danych niezbędnych do jej określenia. Aby dokonać oszacowania, nie ma znaczenia jaka jest przyczyna braku ksiąg podatkowych i dokumentów źródłowych. Nie pomoże nam tłumaczenie, że nasza dokumentacja uległa np. przypadkowemu zniszczeniu czy utracie. Co więcej, jak wynika z orzecznictwa, kserokopie faktur VAT również będą mało pomocne.

Organy podatkowe określają podstawę opodatkowania w drodze oszacowania również, gdy dane wynikające z ksiąg nie pozwalają na jej określenie. Jak wynika z mojego doświadczenia, do oszacowania podstawy opodatkowania dochodzi najczęściej właśnie w przypadku stwierdzenia nierzetelności lub wadliwości ksiąg podatkowych.

Nierzetelność ksiąg podatkowych występuje, gdy ich zapisy są niezgodne ze stanem faktycznym. Chodzi tu o rozbieżności między treścią zapisów ksiąg podatkowych, a stanem rzeczywistym, które uniemożliwiają ustalenie podstawy opodatkowania.

wadliwością ksiąg podatkowych mamy do czynienia gdy są prowadzone w sposób niezgodny z określonymi wzorcami. Jeśli chodzi o wadliwość ksiąg, to wady które nie mają istotnego znaczenia, nie będą skutkować oszacowaniem podstawy opodatkowania. Taki skutek wywoła dopiero stan wadliwości, który uniemożliwi odtworzenie podstawy opodatkowania w całości lub w części.

Jak wynika z orzecznictwa, samo stwierdzenie nierzetelności ksiąg nie uprawnia organu do dokonania oszacowania podstawy opodatkowania. Niezbędne jest jeszcze wykazanie braku lub podważenie wiarygodności źródłowej dokumentacji podatkowej.

Ostatnią okolicznością, prowadzącą do szacunkowego ustalenia podstawy opodatkowania, jest naruszenie warunków korzystania ze zryczałtowanej formy opodatkowania. W tym przypadku chodzi głównie o niewykonanie wymogów przewidzianych w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, gdy brak możliwości ustalenia rzeczywistej podstawy opodatkowania w inny sposób.

Pamiętaj, że przy szacunkowym określaniu podstawy opodatkowania, bardzo ważna jest sekwencja czynności organów podatkowych. Oznacza to, że oszacowanie możliwe jest dopiero po stwierdzeniu nierzetelności ksiąg. Dlatego, niedopuszczalne jest dokonanie szacunkowych wyliczeń poszczególnych składników działalności gospodarczej podatnika i dopiero na tej podstawie wnioskowanie o nierzetelności ksiąg.

Określenie podstawy opodatkowania w drodze oszacowania powinno zmierzać do określenia jej w wysokości zbliżonej do rzeczywistej. W tym celu, organy podatkowe powinny oszacować wszystkie elementy podstawy opodatkowania.

W przypadku podatku dochodowego, oszacowaniu powinny podlegać przychody, dochody, a także poniesione przez podatnika koszty. Często jednak, organy podatkowe przy oszacowaniu pomijają poniesione przez podatnika koszty. W oczywisty sposób, skutkuje to zawyżaniem dochodu podatnika.

W podatku od towarów i usług oznacza to określenie obrotu, w tym przede wszystkim kwoty należnej z tytułu sprzedaży, pomniejszonej o kwotę należnego podatku.

W pewnych okolicznościach, organ podatkowy odstąpi od oszacowania podstawy opodatkowania. Będzie tak jeżeli:

  • pomimo braku ksiąg podatkowych dowody uzyskane w toku postępowania, pozwalają na określenie podstawy opodatkowania;
  • dane wynikające z ksiąg podatkowych, uzupełnione dowodami uzyskanymi w toku postępowania, pozwalają na określenie podstawy opodatkowania.

„W przypadku braku ksiąg podatkowych istnienie innych danych niezbędnych do określenia podstawy opodatkowania na zasadach właściwych dla danego podatku wyklucza zastosowanie szacowania.” (Wyrok WSA z 26.5.2009 r., I SA/GO 134/09 Legalis).

Oznacza to, że postępowanie dowodowe ma pierwszeństwo przed oszacowaniem. Dlatego, organy podatkowe są obowiązane określić podstawę opodatkowania w pierwszym rzędzie na podstawie danych uzyskanych z niezakwestionowanych w całości ksiąg podatkowych oraz innych niezakwestionowanych dowodów uzyskanych w trakcie postępowania.

Z drugiej jednak strony, organy oszacują podstawę opodatkowania nie tylko wtedy, gdy brak jakichkolwiek danych, lecz także wtedy, gdy istnieje materiał dowodowy, ale w określonym zakresie braki uniemożliwiają określenie rzeczywistej podstawy. W takim jednak przypadku, szacowanie powinno dotyczyć tylko tego zakresu.

Oszacowanie może wiązać się dla podatników z dotkliwymi skutkami podatkowymi. W mojej ocenie, obecna regulacja tej instytucji w Ordynacji podatkowej jest mało wyczerpująca, a co więcej, w pewnych aspektach nie do końca odpowiada dzisiejszym realiom gospodarczym. Dlatego, w oczekiwaniu na pozytywne zmiany w tym przedmiocie, życzę Wam drodzy podatnicy, abyście nie mieli do czynienia z oszacowaniem.

W odrębnym wpisie, do zapoznania się z którym już dziś zapraszam, przedstawię metody oszacowania podstawy opodatkowania.

{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }

Dodaj komentarz

Poprzedni wpis:

Następny wpis: